ERZİNCAN İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ

Akciğer Kanseri Nedir?

Akciğer kanseri, akciğer dokusundaki hücrelerin kontrolsüz ve anormal şekilde çoğalması sonucu oluşan kötü huylu bir hastalıktır. Tümör zaman içinde çevre dokulara ve vücudun diğer organlarına yayılabilir; bu yayılım metastaz olarak adlandırılır.

Akciğer kanseri temel olarak küçük hücreli akciğer kanseri ve küçük hücreli olmayan akciğer kanseri olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Küçük hücreli olmayan akciğer kanseri, vakaların yaklaşık %85’ini oluşturur. Hastalığın türü, evresi, tümörün moleküler özellikleri ve kişinin genel sağlık durumu tedavi seçiminin belirlenmesinde önemlidir.

Akciğer Kanseri Neden Önemlidir?

Dünya genelinde akciğer kanseri, en sık tanı konulan kanser türü ve kansere bağlı ölümlerin en önde gelen nedenidir.DSÖ’ye bağlı Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansının (IARC) GLOBOCAN 2024 tahminlerine göre dünyada bir yıl içinde yaklaşık 2,6 milyon yeni akciğer kanseri vakası görülmüş, 1,9 milyon kişi bu hastalık nedeniyle yaşamını yitirmiştir.

Türkiye’de trakea, bronş ve akciğer kanserleri erkeklerde en sık görülen kanserler arasında ilk sırada; kadınlarda ise meme, tiroid ve kolorektal kanserlerden sonra dördüncü sırada yer almaktadır. Ülkemizde yılda yaklaşık 34 bin kişi akciğer kanseri tanısı almakta, 23 bine yakın kişi bu hastalık nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Hastaların önemli bir bölümü hastalığın ileri evresinde tanı almaktadır.

Akciğer Kanseri Farkındalık Ayı

Kasım ayı, ülkemizde ve dünyada Akciğer Kanseri Farkındalık Ayı olarak kabul edilmektedir. Bu ay boyunca toplumun hastalık, risk faktörleri ve belirtiler konusunda bilgilendirilmesi; önlenebilir risklerle mücadele edilmesi ve erken tanının önemine ilişkin farkındalığın artırılması amaçlanmaktadır.

Akciğer Kanseri Risk Faktörleri Nelerdir?

·         Tütün ve tütün ürünleri kullanımı:Akciğer kanserinin en önemli ve önlenebilir risk faktörü, tütün ve tütün ürünlerinin kullanımıdır. Sigara, pipo, nargile ve puro gibi tütün ürünlerinin kullanımı, akciğer kanseri vakalarının yaklaşık %80-90’ı ile ilişkilidir. Tütün dumanı binlerce kimyasal madde içermekte olup bunların birçoğunun kansere neden olduğu bilinmektedir. Tütün dumanındaki toksik ve kanserojen maddeler, bronş epitel hücrelerinde DNA hasarına yol açarak kanser gelişimini tetikleyebilmektedir.Elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünleri de tütün ürünü olarak değerlendirilmelidir. Bu ürünlerin akciğer kanseri üzerindeki uzun dönem etkileri henüz tam olarak bilinmemekle birlikte, kansere yol açabilen maddeler ve nikotin içermektedir. Bu nedenle sigaraya “güvenli alternatif” değildir.

·         Pasif İçicilik: Sigara kullanmayan kişilerin tütün dumanına maruz kalması da akciğer kanseri riskini artırmaktadır. Ev, iş yeri ve diğer kapalı alanların dumansız tutulması önemlidir.

·         Çevresel ve Meslekimaruziyetler: Asbest, silika, motorlu taşıt egzoz gazları, arsenik, nikel ve krom gibi bazı ağır metaller, kaynak dumanı ve iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalmak, akciğer kanseri riskini artırabilen diğer önemli çevresel ve mesleki risk faktörleridir.

·         Radon:Toprak ve kayalarda doğal olarak bulunan radyoaktif, renksiz ve kokusuz bir gazdır. Özellikle kapalı alanlarda yüksek düzeyde radon maruziyeti akciğer kanseri riskini artırabilir.

·         Hava kirliliği: Dış ortam ve bazı durumlarda iç ortam hava kirliliği akciğer kanseri açısından önemli çevresel risk faktörleri arasında yer almaktadır.

·         Aile öyküsü ve akciğer hastalıkları: Ailede akciğer kanseri öyküsünün bulunması, genetik yatkınlık, KOAH ve pulmonerfibrozis gibi kronik akciğer hastalıkları ve daha önce göğüs bölgesine radyoterapi almış olmak akciğer kanseri riskini artırabilir. Akciğer kanseri, hiç sigara kullanmamış kişilerde de görülebilir.

Akciğer Kanserinden Korunma Yolları

            Akciğer kanserinin önemli bir bölümü risk faktörlerinin ortadan kaldırılmasıyla önlenebilir.

1. En etkili korunma yöntemi: Tütün ürünü kullanmamak ve kullananların bırakmasıdır.

Tütün ürünlerine hiç başlamamak, bağımlılığın ve akciğer kanserinin önüne geçmenin en kesin yoludur. Deneme amaçlı kullanım bile bağımlılığa yol açabilir. Sigara ve diğer tütün ürünlerini (nargile, puro, elektronik sigara, ısıtılmış tütün ürünleri vb. dâhil) kullanmamak, akciğer kanserinden korunmanın en etkili yoludur. Tütün ürünlerini bırakmak her yaşta sağlık açısından önemli faydalar sağlar. Sigaranın bırakılmasından sonraki 10 yıl içinde akciğer kanseri riski, sigara kullanmaya devam eden kişilere kıyasla yaklaşık yarıya düşebilmektedir; ancak risk hiç sigara içmemiş kişiye göre yüksek kalmaya devam eder. Bu nedenle ne kadar erken bırakılırsa o kadar yarar sağlanır.

Sigarayı bırakmak isteyenler nereye başvurabilir?

• ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı (7 gün 24 saat)
• Sigara Bırakma Poliklinikleri
• Çevrim içi(uzaktan) Sigara Bırakma Poliklinik Hizmetleri
• Mobil Sigara Bırakma Poliklinikleri
• Aile Hekimlikleri
• Sağlıklı Hayat Merkezleri

Sigara bırakma polikliniklerinden Merkezi Hekim Randevu Sistemi (MHRS) veya ALO 182 aracılığıyla randevu alınabilir. Sağlık profesyonellerinin değerlendirmesi sonucunda uygun bulunan kişilere, bilimsel etkinliği kanıtlanmış ilaç tedavisi ücretsiz olarak sunulmaktadır.

2. Pasif içicilikten kaçınılmalıdır.

            Ev ve iş yerleri başta olmak üzere tüm kapalı alanların dumansız tutulması, tütün ürünü kullananların bırakmasını teşvik etmek ve kullanmayanları tütün dumanının zararlı etkilerinden korumak açısından büyük önem taşımaktadır.

Dumansız hava sahası ihlallerine yönelik denetimler, 81 ilde yetkilendirilen kamu görevlilerinden oluşan denetim ekipleri tarafından 7 gün 24 saat esasına göre yürütülmektedir. Ayrıca, ALO 184 SABİM-Tütün İhbar Hattı’na iletilen ihbarlar ve Yeşil Dedektör mobil uygulaması üzerinden yapılan bildirimler doğrultusunda gerekli denetimler gerçekleştirilmektedir.

3. Çevresel ve mesleki risklere karşı korunulmalıdır.

Asbest, silika, dizel egzozu ve diğer mesleki kanserojenlere maruziyetin azaltılması, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyulması ve gerekli koruyucu tedbirlerin alınması, akciğer kanseri riskinin azaltılması açısından önemlidir.

Ayrıca hava kirliliğinin azaltılmasına yönelik bireysel ve toplumsal önlemlerin alınması, akciğer sağlığının korunmasına ve akciğer kanseri riskinin azaltılmasına katkı sağlar.

4. Genel sağlıklı yaşam alışkanlıkları benimsenmelidir.

Düzenli fiziksel aktivite, dengeli beslenme ve sağlıklı vücut ağırlığının korunması genel sağlık için önerilir. Ancak akciğer kanserinden korunmada asıl belirleyici olan, tütün ve tütün dumanından uzak durmaktır.

·         Tütün ürünlerinin hiçbirini kullanmayın ve tütün dumanına maruz kalmaktan kaçının.

·         Düzenli fiziksel aktivite yapın ve hareketsiz geçirilen süreyi azaltın.

·         Sağlıklı ve dengeli beslenin; sebze ve meyve tüketimini artırın.

·         Sağlıklı vücut ağırlığınızı koruyun.

·         Hava kirliliğine ve mesleki kanserojenlere maruziyeti mümkün olduğunca azaltın.

·         Çalışma ortamlarında iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyun.

·         Yaşam ve çalışma alanlarınızda dumansız hava sahasını destekleyin.

Akciğer Kanserinin Belirtileri Nelerdir?

Akciğer kanseri erken dönemde belirti vermeyebilir. Belirtiler ortaya çıktığında başka akciğer hastalıklarıyla benzerlik gösterebilir. Dikkat edilmesi gereken başlıca belirtiler şunlardır:

• Geçmeyen veya giderek kötüleşen öksürük
• Öksürürken kan veya kanlı balgam gelmesi
• Nefes darlığı veya hırıltılı solunum
• Göğüs ağrısı
• Ses kısıklığı

• Tekrarlayan veya geçmeyen bronşit/zatürre
• Açıklanamayan kilo kaybı
• İştahsızlık
• Halsizlik ve sürekli yorgunluk
• Bazı durumlarda yutma güçlüğü veya kemik ağrıları

Bu belirtilerin görülmesi mutlaka akciğer kanseri olduğu anlamına gelmez. Ancak uzun süren, tekrarlayan veya giderek kötüleşen şikâyetlerde sağlık kuruluşuna başvurulması önemlidir.

Tanı ve Tedavi

            Tanı sürecinde kişinin şikâyetleri, tıbbi öyküsü ve risk faktörleri değerlendirilir. Gerekli durumlarda fizik muayene, akciğer grafisi, bilgisayarlı tomografi (BT), PET/BT, manyetik rezonans görüntüleme (MR), bronkoskopi, biyopsi, patolojik inceleme ve moleküler/genetik testlerden yararlanılabilir. Kesin tanı çoğunlukla tümörden alınan doku örneğinin patolojik incelemesiyle konulur.

Tedavi; kanserin türüne ve evresine, tümörün moleküler özelliklerine, kişinin genel sağlık durumuna ve diğer bireysel özelliklerine göre belirlenir. Cerrahi, radyoterapi, kemoterapi, hedefe yönelik tedaviler, immünoterapi ve destekleyici/palyatif bakım tek başına veya birlikte uygulanabilir.Moleküler testlerin yaygınlaşması ile hedefe yönelik tedavilerin ve immünoterapinin kullanıma girmesi, uygun hastalarda sağkalımı iyileştirmiştir. Tedavi kararı uzman ekip tarafından verilir.

Tütünle Mücadele Çalışmaları

Akciğer kanserinin önlenmesinde tütün kullanımının azaltılması, tütün dumanına pasif maruziyetin önlenmesi ve tütün bağımlılığıyla etkin mücadele büyük önem taşımaktadır. Bu kapsamda ülkemizde aşağıdaki çalışmalar yürütülmektedir:

·         Sigara bırakma hizmetlerinin yaygınlaştırılması: Ülke genelinde sigara bırakmapolikliniklerinin sayısı artırılmış; aile hekimliği birimlerinde, uzaktan sağlık hizmetleri aracılığıyla ve mobil hizmet modelleriyle sigara bırakma desteğinin erişilebilirliği güçlendirilmiştir. Ayrıca gençlere ve gebelere yönelik özel sigara bırakma hizmetleri başlatılmış, hekimlere yönelik eğitimler yaygınlaştırılmıştır. ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı aracılığıyla 7 gün 24 saat danışmanlık ve motivasyon desteği sunulmaktadır.

·         Ücretsiz ilaç desteği ve tedaviye yönlendirme: Sigara bırakma tedavisinde kullanılan ve bilimsel etkinliği kanıtlanmış ilaçlar, uygun hastaların değerlendirilmesinin ardından ücretsiz olarak sunulmaktadır. Tütün ürünü kullanan bireylerin sağlık kuruluşlarında tespit edilmesi, sigara bırakma hizmetlerine yönlendirilmesi ve bırakma süreçleri yakından takip edilmektedir.

·         Toplumsal farkındalık ve saha çalışmaları: Tütün kullanımının zararları konusunda farkındalığın artırılması ve sigarayı bırakma motivasyonunun güçlendirilmesi amacıyla ulusal kampanyalar, bilgilendirme faaliyetleri, Tütünle Mücadele Timleri ve Mobil Sigara Bırakma Poliklinikleri aracılığıyla toplumun farklı kesimlerine ulaşılmaktadır. Üniversitelerde gençlerin tütün ürünlerinin zararlarından korunmasını ve kampüslerde tütün kullanımının sınırlandırılmasını amaçlayan Dumansız Kampüs çalışmaları da sürdürülmektedir. Gençlerde elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünlerinin “zararsız” olduğu algısıyla mücadele edilmesi de önem taşımaktadır.

·         Pasif etkilenimin önlenmesi ve denetimler: 4207 sayılı Kanun kapsamında kapalı alanlarda tütün ürünü kullanımının önlenmesine yönelik denetimler, ülke genelinde 7 gün 24 saat esasına göre sürdürülmektedir. İhbar mekanizmaları, rutin denetimler ve iller arası çapraz denetimler aracılığıyla tütün mevzuatına uyumun artırılması ve toplumun tütün dumanına maruziyetinin azaltılması hedeflenmektedir.

Tütünle mücadele kapsamında yürütülen bu çalışmalar, akciğer kanserinin en önemli önlenebilir risk faktörlerinden biri olan tütün kullanımının azaltılmasına, pasif içiciliğin önlenmesine ve toplumda kanserden korunma bilincinin güçlendirilmesine katkı sağlamaktadır. Sigaranın bırakılması, her yaşta sağlık açısından yarar sağlamakta ve akciğer kanseri riskinin zaman içerisinde azalmasına katkıda bulunmaktadır.

Sonuç Olarak